آب نيل پس نشست و رفته‌رفته سرزمينهايى كه از آب بيرون ماند خشك شد و مردمان در آنها جايگزين شدند و همهء مصر را شهرها و مردمان پر كردند ، هرچند كه اكنون از آغاز آبادى آن آگاهى ندارند . و سرزمين مصر در روزگار باستانى ، به نام يكى از شهرهاى بخش بالاى آن كه نخستين بار مسكون شده بود ، ثيبا ( تبس ، طيبه ) خوانده مىشد ، و اين جز شهر بزرگ ديگر آن است كه اكنون ممفياس ناميده مىشود و نام باستانى آن منف بوده است . و اوميروس ( هومر ) شاعر كه روزگارش نسبت به آغازهاى مصر جديد است ، مصر را در شعر خود ثيبا ناميده است . و آنگاه كه سرزمين مصر دريا بود ، پادشاهان ايران هنگام چيره شدن بر مصر انديشهء آن كردند كه از [ درياى ] قلزم به آن گذرگاهى بكنند و زبانهء ميان دو دريا را از ميان بردارند تا چنان شود كه كشتى بتواند از درياى محيط در باختر به آن بيايد و از آنجا به خاور رود ، و اين همه براى نيكخواهى و مصلحت عامّه بود . نخستين كس كه به اين كار برخاست ساسسطراطس پادشاه [ مصر ] بود و سپس داريوش . مسافت درازى زمين را كندند كه هنوز كندهء آن برجاى است و آب قلزم به هنگام مدّ به آن درمىآيد و هنگام جزر از آن بيرون مىرود . ولى چون بلندى آب قلزم را اندازه گرفتند ، از بيم اينكه بلندى تراز آن نسبت به نيل سبب ويرانى رود مصر شود ، از اين كار دست كشيدند . سپس اين كار را بطلميوس سوم به‌دست ارشميدس چنان به پايان رسانيد كه زيانى از آن برنخيزد ، ولى پس از آن يكى از پادشاهان روم ، براى جلوگيرى از درآمدن ايرانيان به مصر ، آن راه آب را پر كرد . و بيابان به نام كركس كوه كه ميان فارس و سجستان ( سيستان ) و خراسان است ، آكنده از ويرانه‌هاى ساختمانهاى كهن است كه بطلميوس آنها را قرمانياى خراب يعنى كرمان ويرانه ناميده است . و ايرانيان مىگويند كه آنجا آبادترين جاها بوده و نزديك هزار چشمه كه آب آنها از پيرامون سجستان مىجوشيده سبب آبادانى آن بوده است ، و افراسياب ترك آبها را فرو برد كه ديگر به آن سرزمينها نرسيد و آباديها ويران شد و بازماندهء